Toekomstvisie Rozendaalseveld

Versie 1.0 – maart 2022

Visie van de Geërfden van Velp op het Rozendaalseveld – tot 2050
Ruim 100 jaar geleden schonken de Geërfden van Velp het Rozendaalse veld aan de Gemeente Rheden. De Geërfden van Velp kijken graag vooruit naar de gewenste kwaliteiten van het Rozendaalseveld over 30 jaar – dus medio 2050 – zodat we daarmee standpunten kunnen innemen in discussies die de komende decennia over dit gebied gevoerd kunnen gaan worden. En dit is nu al aan de orde bij de uitwerking van het masterplan Veluwezoom. De Commissie van Beheer wordt als belanghebbende betrokken bij de ideeën en planvorming door zowel de gemeenten Rheden en Rozendaal als de provincie Gelderland.

Historische afspraken
In de schenkingsaktes en de reglementen over het beheer van de voor- en achterheide zijn de toegankelijkheid en het gebruik van de voor- en achterheide beschreven. Samengevat:
Schenkingsakte 1917 voorheide: 31,526 ha als openbaar en voor publiek toegankelijk wandelpark in stand houden. Openbaar verkeer over de Kluizenaarsweg in stand houden. Vrij uitzicht vanaf de heuveltoppen bewaren. Zand halen voor Velpenaren.  Schenkingsakte 1921: 554,66 ha als openbaar voor publiek toegankelijk blijven bestaan.
Zandverstuiving zuidelijk deel mag bebost worden, overige gronden in de bestaande staat houden (bos- en heide).

Ontwikkelingen afgelopen 100 jaar
Het gebruik van de heide en de motieven voor toegankelijkheid zijn veranderd. Zandwegen zijn voor verkeer gesloten en de recreatieve activiteiten zijn toegenomen. Openbare toegankelijkheid is wel gewaarborgd. Overleg tussen gemeente en Geërfden vindt plaats over onderhoud en beheer van het natuurgebied. Cultuurhistorisch landbouwkundig gebruik is afgenomen. Publiek- en privaatrechtelijke beperkingen zijn door gewijzigde wet- en regelgeving opgelegd. Waardering van het gebied als natuurgebied is sterk toegenomen. 

Het huidige gebruik van het Rozendaalseveld legt een grote druk op de natuurkwaliteit door intensief gebruik van de padenstructuren en daarmee verstoring van plant- en diersoorten. In de beheervisie van de gemeente van 2019 – waaraan de Geërfden van Velp ook een actieve bijdrage hebben geleverd – is het recreatief gebruik van de heide nog beschouwd als evenwichtig. Inmiddels is de situatie door de toegenomen recreatiedruk verslechterd. Vooral de broedvogelkwaliteit van het gebied staat onder druk. De milieuomstandigheden (met name depositie van stikstof) zijn ook verslechterd waardoor de heide- en stuifzandvegetatie onder druk staat. De bossen zijn niet vitaal, verdroging speelt en diverse boomsoorten doen het slecht.

Toekomstige ontwikkelingen
100 jaar geleden lagen de gebruiksmogelijkheden vanuit het dorp Velp vooral in de benutting van bodem- en natuurproducten. Waar liggen de behoeften en de kansen over 100 jaar? Naar verwachting is het dan veel drukker geworden rond de Veluwe door toegenomen woningbouw (men verwacht 100.000 nieuwe woningen in de regio) en veranderde tijdsbesteding en natuurbewustzijn. Beheer van de heide kan passen in een nieuwe landbouwvorm, zoals de Heideboerderij. Uitgangspunt is dat het Rozendaalseveld als natuurgebied in een Nationaal Park Veluwe optimaal functioneert en dat het recreatief gebruik past bij de draagkracht van de natuur op dat moment.

Waardenbehoud
Uitgangspunt blijft voor de Commissie van Beheer de instandhouding van het bos- en heidegebied en openbare toegankelijkheid ervan. Daarvoor is het wenselijk om het Rozendaalse veld vanuit die aspecten in de toekomst te beschouwen. Wij onderscheiden daarin de volgende waarden:
a)  De natuurwaarden: deze staan algemeen onder zware druk. Specifiek voor het Rozendaalseveld gaat het om randvoorwaarden vanuit bodem en water, luchtkwaliteit, beheer en gebruiksaspecten. Wij willen bijdragen aan een gevarieerde flora en fauna zodat het gebied voldoet aan de doelstellingen van Natura 2000.
b)  De recreatieve waarden: kenmerkend voor het Rozendaalseveld is recreatief genieten van de rust en de ruimte. De recreatieve druk is nu groot en zal de komende jaren alleen maar toenemen. Nu zien wij al veel verstoring en erosie in het gebied en wij zijn van mening dat de recreatiedruk beter gereguleerd moet worden.
c)  De milieukwaliteit: De kwaliteit van lucht en bodem is zorgelijk. Daar waar mogelijk willen wij bijdragen aan verbetering.
d) De bossen en heidevelden van de voormalige Voorheide en de Achterheide willen wij vitaliseren.
e)  De cultuurhistorische elementen: Openluchttheater de Pinkenberg, de Geërfdenbank en de Emmapiramide zijn iconen van de aanleg van het parkbos in de jaren 30 van de 20e eeuw. De Brandtoren op de heide blijft als monument met een educatieve functie overeind.

Enquête onder de inwoners van Velp en Rozendaal
De Commissie van Beheer van de Geërfden van Velp heeft de inwoners van Velp en Rozendaal december 2021 gevraagd bouwstenen aan te leveren voor een visie op het bos- en heidegebied.  Daar hebben 28 mensen op gereageerd, overwegend Geërfden van Velp. In hoofdlijnen komen de reacties neer op enerzijds de wens om het Rozendaalseveld toegankelijk te houden en loslopende honden mogelijk te laten zijn en anderzijds tot het nemen van drastische maatregelen om de drukte te verminderen en de natuur meer ruimte te bieden. De cultuurhistorische elementen zijn een enkele keer genoemd. Zie bijlage voor suggesties voor concrete maatregelen.

In het oog springen de volgende opmerkingen:
1.  De toegankelijkheid van het Rozendaalseveld wordt onderschreven. Met nuances ten aanzien van gemotoriseerd verkeer.
2.  De verkeerssituatie op de toegangsweg (Kluizenaarsweg) en de verschillende parkeerterreinen: de verkeersdruk is sterk toegenomen. De parkeerdruk eveneens. Men vraagt enerzijds het verkeer te reguleren en duidelijk aan te geven of er parkeerruimte is en anderzijds spreekt men de wens uit om het gebied geheel af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer.
3.  De gewenste gebruiksmogelijkheden van het Rozendaalseveld met het oog op de recreatiedruk in relatie tot de draagkracht van de natuur. Veel opmerkingen over te grote recreatiedruk in het gebied. Met name de drukte door de hondenuitlaat-services wekken hevige reacties op. Meerdere keren is aangegeven dat commercieel gebruik van het Rozendaalseveld ten koste gaat van de natuur- en recreatieve kwaliteiten. Het reguleren van de mogelijkheid om honden los te laten lopen door particulieren wordt algemeen aanvaardbaar geacht als er sprake is van verstoring van de natuur, bijvoorbeeld in broedtijd. Door periodiek aanlijnen kan verstoring verminderd worden.
4.  De perspectieven voor de cultuurhistorische elementen; Openluchttheater de Pinkenberg, Emmapiramide, Geërfdenbank, Brandtoren. Instemming met behoud van deze elementen en ideeën om met crowdfunding en bijdragen van de Geërfden deze elementen in stand te houden en de gebruiksmogelijkheden te continueren.


Toekomstperspectief 2050 vanuit de Geërfden van Velp
Het Rozendaalseveld is in 2050 een oase van rust en stilte. Het zachte geruis van het verkeer op de A50 valt in het niet bij de achtergrondgeluiden die in 2021 nog zo gewoon waren. Elektrisch vervoer zorgt voor sterk verminderde milieubelasting op de heide en door langdurig consequent beheer van begrazing in combinatie met plaggen, begrazen en maaien is er een zeer gevarieerd heidepatroon ontstaan waar kwetsbare vogelsoorten wel bij varen.
De voorjaarsgeluiden zijn oorstrelend door de concerten van de boomleeuwerik, de tapuit en de duinpieper. De draaihals, zwarte specht en de wespendief zie je regelmatig vliegen en de sensatie van de nachtzwaluw kan je meemaken tijdens een wandeling met de boswachter.
Her en der liggen karkassen van wildzwijn en hert waardoor de kalkrijkdom in de grond is toegenomen. Zandhagedissen zie je regelmatig zonnen evenals de adder en de ringslang.
Recreatief gebruik is vooral aan de zuidrand van het Rozendaalseveld op de overgang van bos naar stuifzand geconcentreerd waardoor elders op de heide de rust heerst die de vogelsoorten zo nodig hebben. De Brandtoren staat nog als een baken in het landschap en camera’s op de toren bieden dag en nacht beelden van de omgeving aan.


Concrete visie Geërfden op het Rozendaalseveld
Het Rozendaalseveld blijft toegankelijk voor recreatief medegebruik. Waarbij voor iedere bezoeker duidelijk zal moeten zijn welk gedrag gewenst is. Dat vraagt een heldere informatievoorziening.
De intensiteit van gebruik zal gezôneerd worden waarbij wij wensen dat het westelijke en noordelijke deel rustiger wordt en het meest intensieve gebruik van het veld aan de zuidoostkant van de heide plaatsvindt. Dat betekent dat de noordelijke (tweede) parkeerplaats op termijn sluit en ingericht wordt als overgangszone van bos naar heide. De grote parkeerplaats blijft toegankelijk, maar wordt heringericht. Er komt een systeem waarbij op de Bovenallee elektronisch wordt aangegeven hoeveel parkeerplaatsen er beschikbaar zijn en als de parkeerplaats vol is wordt het verkeer geleid naar de P bij de voetbalvelden. De overige kleine parkeerplaatsen langs de Kluizenaarsweg, met uitzondering van de P bij de Emmapiramide, worden gesloten en ingeplant. De voormalige dag-kampeerplekken zullen tot bos omgevormd worden.
Over het commercieel gebruik van het Rozendaalseveld door ondermeer de hondenuitlaatservices en de loslopende honden van particulieren lopen de meningen sterk uiteen. Naleving van de afspraken door alle gebruikers en handhaving is een belangrijke factor. Evaluatie van het huidige gebruik in het licht van de gewenste toekomstige kwaliteiten en waarden is nodig om hier een nader standpunt over in te kunnen nemen.
De oorspronkelijke cultuurhistorische heidelandbouw zoals dat is uitgewerkt in het concept van de Heideboerderij kan bij het beheer van de heide een rol vervullen. De padenstructuur wordt aangepakt waarbij olifantenpaadjes teruggebracht worden naar heideterrein.
De cultuurhistorische elementen zullen bewaard blijven en adequaat beheerd worden door de Gemeenten en de Geërfden. Het Openluchttheater zal in de zomerperiode onbelemmerd door Natura 2000 maatregelen gebruikt kunnen worden. Na 15 september is de natuur daar de baas tot 15 april.


Bijlage; diverse suggesties uit de enquête voor concrete maatregelen ten aanzien van gebruik en inrichting

•  Verplaats de infoborden en ook de plaats van de ijsverkoper naar de parkeerplaats bij de Emmapiramide en op den duur richting van het dorp.
•  Verklein de “diepte” van de parkeerplaatsen. Men dient dan goed uit te kijken bij het wegrijden en bij drukte zal dat geen plezierige bezigheid zijn. Menigeen zal dan op den duur weg blijven.
•  Sluit en verwijder de verst weg liggende parkeerplaats, verruim in eerste instantie daarbij de parkeergelegenheid bij de Emmapyramide. Verwijder dan ook het gedeelte van de weg daarnaar toe (waarbij natuurlijk een strook ervan als fietspad moet blijven).
•  Doordat de kruising en splitsing van fietspaden op de grote parkeerplaats ligt, zal het voor de veiligheid goed zijn om alle parkeerplaatsen aan de heideveld kant te verwijderen.
•  Op de duur kan de gehele parkeerplaats verwijderd worden, met eventueel vergroting van de parkeerplaats bij de Emmapyramide.
•  De parkeergelegenheid bij het Openluchttheater kan beter aangegeven worden en eventueel ook vergroot. Paden en route richting Rozendaalseveld kunnen daarbij verbeterd worden.
•  De toevoer over de Posbank mag afgesloten worden voor gemotoriseerd verkeer.
•  Wandelen, fietsen en ook elektrisch mobiel verkeer is in het gebied zonder bezwaar toe te staan zijn.
•  Absoluut afsluiting voor gemotoriseerd verkeer. De belasting is gewoonweg te groot voor zo’n kwetsbaar natuurgebied. Eventueel met enkele jaarlijkse uitzonderingen, zodat een paar dagen per jaar, als de heide in bloei staat bijvoorbeeld, ook de minder mobiele burger toegang heeft (selectie bv dmv gehandicaptenkaart of op leeftijd). Of toegang via elektrische pendelbus, gratis voor mensen die het gebied anders niet kunnen bezoeken.
•  “Verboden voor motorfietsen”
•  Extra bos wat er moet komen, langs de rand van het open veld te ontwikkelen.
•  Herinrichting van deze parkeerplaatsen met een aantrekkelijke natuurlijke inrichting kan het gebied zeker ten goede komen.
•  Rozendaalseveld bij uitstek geschikt om als opvanglocatie en ook als zodanig in te richten. Inrichten betekent niet alleen parkeervoorzieningen, maar ook het bieden van een aanbod van alternatief vervoer, arrangementen en voorzieningen.
•  Losloop zones meer plannen lang de randen van het natuurgebied.
•  Afsluiting van de Posbank, met name in het weekend voor gemotoriseerd verkeer.
•  Dat Rozendaalseveld vooral natuurgebied blijft en niet verder wordt ontwikkeld om recreatie te faciliteren.
•  Met de natuur mee bewegen: het gebied kan, wanneer er minder wordt “beheerd” meer CO2 vastleggen in de vorm van bos. Dus liever geen stuifzand vlaktes creëren in een poging om een zeldzaam biotoop te laten ontstaan.
•  Grote drukte delen worden afgesloten of eenrichtingsverkeer.
•  Onderzoek doen naar schade door honden aan de natuur.
•  Stiltegebieden creëren waar gemotoriseerd verkeer niet toegestaan is.
•  Dat honden aan de lijn zouden moeten.
•  Legio hondenuitlaatcentrales uit de brede regio met grote groepen honden, max 15, gebruik maken en dat met bijvoorbeeld de afsluiting van Zijpendaal voor deze bedrijven de druk alleen maar groter wordt, regelgeving zou moeten worden aangepast. Een maximum van 6a7 honden lijkt ons redelijk.
•  Daar komt de vraag bij is de druk van al die honden nog aanvaardbaar voor dit gebied?
•  Wij denken ook dat het RV heel goed bereikbaar is voor de meesten van ons vanuit lagergelegen parkeerplaatsen en dat heeft onze voorkeur als wij naar het veld gaan, uitzonderingen voor mensen die afhankelijk zijn van vervoer zijn altijd mogelijk.
•  Geërfden budget vrijmaken uit huidige tegoeden om een bijdrage te leveren aan instandhouding van een aantal cultuurhistorische objecten zoals onderhoud Geërfdenbank, onderhoud en behoud van de Brandtoren.
•  
Tijdig te signaleren dat parkeerplaatsen vol zijn en bezoekers stromen beter te reguleren.
•  Recreatiezoneringsplan de gewenste vorm te geven. Immers het Convenant bepaalt dat de Geërfden een participant zijn in het beheer en onderhoud en dus medeverantwoordelijk zijn voor de instandhouding van het terrein. Een goed beheer vraagt om inperking van de recreatieve mogelijkheden om de balans tussen recreatie en natuur te herstellen.
•  Hondenlosloopgebied te verplaatsen naar ander terrein. Een onderzoek is nodig om de mogelijkheden uit te zoeken. Is er geen alternatief dan is een aanlijnplicht op zijn minst noodzakelijk als verbetermaatregel.
•  Het honden uitlaten zou op de een of andere manier gereguleerd moeten worden; een maximum instellen.
•  Goed te reguleren door betaald parkeren in te stellen. Hoe verder het terrein in, hoe duurder.